Tür­ki­ye’de İç De­ne­tim­den Kim Neden Ra­hat­sız­lık Du­yu­yor?

Reklam
Reklamı Gizle

De­ne­tim temel bir yö­ne­tim fonk­si­yo­nu ola­rak kamu yö­ne­ti­mi zin­ci­ri­nin en önem­li hal­ka­sı­dır. Öyle ki bir ku­ru­mun amaç­la­ra ulaş­ma de­re­ce­si, kay­nak­la­rın bu amaç­la­ra ve ku­ral­la­ra uygun şe­kil­de kul­la­nı­lıp kul­la­nıl­ma­dı­ğı doğru bir de­ne­tim­le or­ta­ya çı­ka­rı­la­bi­lir. De­ne­tim sü­re­ci doğru iş­le­til­di­ğin­de sap­ma­la­rın se­bep­le­ri de gö­rü­le­bi­lir. Yani de­ne­tim hem so­nuç­lar­la hem de se­bep­ler­le il­gi­li ol­du­ğu gibi plan­la­ma­nın ba­şa­rı­sı as­lın­da de­ne­tim­le sağ­la­na­bi­lir. Bugün Tür­ki­ye’nin de ih­ti­yaç duy­du­ğu de­ne­tim mo­de­li hata, kusur ya da suç oluş­tu­ğun­da değil bun­lar daha mey­da­na gel­me­den önce mü­da­ha­le­ye imkan ta­nı­yan erken uyarı sis­te­mi ku­ra­bil­mek­tir.
De­ğil­se hata çı­kın­ca onu tes­pit ya da tef­tiş etmek, kla­sik yö­ne­tim mo­de­li­nin aç­maz­la­rıy­la do­lu­dur Bi­li­yo­rum şimdi siz so­ru­yor­su­nuz “Bu durum bile ül­ke­miz­de la­yı­kıy­la ya­pı­la­maz­ken ön­ce­den önlem almak bir hayal değil mi?” diye…
El­bet­te bu ya­zı­nın bir da­ya­na­ğı var. O da Tür­ki­ye’de şu ya da bu se­bep­le ku­rul­muş olan iç de­ne­tim sis­te­mi­nin var­lı­ğı­dır. Madem kur­du­nuz bu ya­pı­yı doğru dü­rüst ça­lış­tı­rın, dev­le­te bir kat­kı­sı olsun… Kamu ku­rum­la­rın­da yıl­lar­dır göz­lem­le­di­ğim bir şey var. Salt tef­tiş odak­lı yö­ne­tim an­la­yı­şı ku­rum­lar­da ce­za­lan­dır­ma ve korku kül­tü­rü­nü hakim kı­lı­yor ve bü­rok­rat­lar he­de­fe ras­yo­nel şe­kil­de iler­le­mek ye­ri­ne ini­si­ya­tif al­mak­tan gi­de­rek uzak­la­şı­yor­lar.
Bu se­bep­le iç de­ne­ti­min ol­ma­dı­ğı bir kamu yö­ne­ti­mi sis­te­mi dü­şü­nü­le­mez. Özel­lik­le Av­ru­pa Bir­li­ği ül­ke­le­rin­de, hesap ve­ri­le­bi­lir­li­ğin ve şef­faf­lı­ğın sağ­lan­ma­sı he­de­fiy­le iç de­ne­tim et­ki­li şe­kil­de kul­la­nıl­mak­ta­dır.
Tür­ki­ye’de iç de­ne­tim 2000’li yıl­lar­da gün­de­me gelip be­lir­li bir yasal çer­çe­ve ka­zan­mış olsa da bugün ciddi ek­sik­lik­ler içe­ri­sin­de asıl iş­le­vi­ni ye­ri­ne ge­ti­re­me­mek­te­dir. Zira yet­ki-so­rum­lu­luk den­ge­si sağ­lık­lı şe­kil­de iç de­net­çi­le­re ve­ril­me­mek­te ve üst yö­ne­ti­ci­le­rin azım­sa­na­ma­ya­cak bir kısmı bunu adeta bir yük ola­rak gör­mek­te­dir.
Şu an tüm kamu ku­rum­la­rın­da 2069 iç de­net­çi kad­ro­su bu­lu­nur­ken bun­la­rın sa­de­ce 900’üne atama ya­pıl­dı­ğı gö­rül­mek­te­dir. İç de­ne­tim bi­rim­le­ri­nin ve iç de­net­çi­le­rin da­yan­dı­ğı temel kanun 5018 sa­yı­lı Kamu Mali Yö­ne­ti­mi ve Kont­rol Ka­nu­nu’dur.
İç de­ne­tim bi­rim­le­ri­nin ku­ru­lu­şu­na imza atan, dö­ne­min Baş­ba­kan­lık Müs­te­şa­rı Prof.​Dr. Ömer Din­çer “Tür­ki­ye’de de­ği­şim yap­mak neden bu kadar zor?” baş­lık­lı ki­ta­bın­da iç de­ne­tim me­ka­niz­ma­sı­nın ge­ri­ye iti­li­şi­ni ve et­ki­siz­leş­ti­ril­me­si­ni şu şe­kil­de izah et­mek­te­dir: “İç ve dış de­ne­ti­min içiçe geç­miş halde ele alın­dı­ğı tef­tiş ku­rul­la­rın­da in­ce­le­me ve so­ruş­tur­ma bir­lik­te yü­rü­tül­mek­tey­di. Yeni yapı oluş­tu­ru­lur­ken tef­tiş ku­rul­la­rı­nın yetki ve so­rum­lu­luk­la­rı­nın göz­den ge­çi­ril­me­me­si; in­ce­le­me ve so­ruş­tur­ma ile sı­nır­lan­dı­rıl­ma­mış ol­ma­sı yetki kar­ma­şa­sı­na sebep olmuş, güçlü ge­le­ne­ğe ve mes­le­ki da­ya­nış­ma­ya sahip olan mü­fet­tiş­le­rin iç de­ne­tim üze­rin­de de be­lir­le­yi­ci ol­ma­sıy­la so­nuç­lan­mış­tır. Ay­rı­ca tepe yö­ne­ti­ci­le­ri­nin bu yeni ya­pı­yı ye­te­rin­ce ta­nı­ma­ma­sı veya iç de­net­çi­le­ri gö­rev­len­dir­me ko­nu­sun­da te­red­düt­ler­de ge­çir­me­si, ku­rum­sal ge­liş­me ve öğ­ren­me im­kan­la­rı­nı sı­nır­lan­dır­mış­tır.” NE YA­PIL­MA­LI?
İç de­net­çi­ler bu­lun­duk­la­rı ku­rum­la­ra nes­nel yönü ağır basan bir gü­ven­ce ver­mek­te ve aynı za­man­da da­nış­man­lık hiz­me­ti sun­mak­ta­dır. Bu gü­ven­ce uy­gun­luk de­ne­ti­mi, mali de­ne­tim, per­for­mans de­ne­ti­mi ve bi­li­şim de­ne­ti­mi ile sağ­lan­mak­ta­dır. Fa­ali­yet­le­rin et­ki­li, eko­no­mik, ve­rim­li ve mev­zu­ata uygun bir şe­kil­de ger­çek­leş­ti­ri­lip ger­çek­leş­ti­ril­me­di­ği de iç de­ne­tim­le be­lir­len­mek­te­dir. Ay­rı­ca per­for­mans bazlı çok yönlü ana­liz­ler ger­çek­leş­ti­re­bil­mek­te­dir.
Buna göre iç de­net­çi­le­rin ba­ğım­sız­lı­ğı ve doğ­ru­dan bağlı ol­duk­la­rı üst yö­ne­ti­ci­ler ta­ra­fın­dan des­tek­len­me­le­ri çok önem­li. Öyle ki il­gi­li ka­nun­da iç de­net­çi­le­re asli gö­rev­le­ri dı­şın­da hiç­bir görev ve­ri­le­me­ye­ce­ği hükmü bu­lun­mak­ta­dır.
İç de­net­çi­ler, iç de­ne­tim plan­la­ma­sı­nı o ku­ru­mun en üst yö­ne­ti­ci­si­nin onayı ile ger­çek­leş­tir­mek­te ve ra­por­la­rı­nı da doğ­ru­dan üst yö­ne­ti­ci­ye sun­mak­ta­dır. Ay­rı­ca bu ra­por­lar üst yö­ne­ti­ci ta­ra­fın­dan en geç iki ay için­de İç De­ne­tim Ko­or­di­nas­yon Ku­ru­lu­na gön­de­ri­li­yor. Bir Sa­yış­tay de­ne­ti­mi sı­ra­sın­da bu ra­por­lar büyük önem ta­şı­yor.Gelin görün ki Cum­hur­baş­kan­lı­ğı ta­ra­fın­dan ya­yın­la­nan Ku­rum­la­rın Ku­ru­luş Ka­rar­na­me­le­ri­ne gir­me­le­ri is­ten­me­miş­tir!
Bu du­rum­da üst yö­ne­ti­ci­ler de iç de­ne­ti­mi ge­rek­siz bul­mak­ta ya da ken­di­le­ri açı­sın­dan bir zaman kaybı ola­rak gör­mek­te­dir. Dün ko­nuş­tu­ğu­muz Kamu İç De­net­çi­le­ri Der­ne­ği Baş­ka­nı Ba­ha­dır Topal acil atıl­ma­sı ge­re­ken adım­la­rı şu şe­kil­de sı­ra­la­dı: “Ön­ce­lik­le iç de­ne­ti­min mali de­ne­tim ile sı­nır­lı bir de­ne­tim me­ka­niz­ma­sı ol­ma­dı­ğı­nı be­lirt­mek is­ti­yo­rum. İç De­ne­tim fa­ali­yet­le­ri­nin daha etkin ve ve­rim­li hale ge­ti­ril­me­si için acil ola­rak ele alın­ma­sı ge­re­ken ko­nu­lar ise, Kamu Kurum ve Ku­ru­luş­la­rı­nın Cum­hur­baş­kan­lı­ğı Ka­rar­na­me­le­rin­de yer alan Hiz­met Bi­rim­le­ri­ne, İç De­ne­tim Baş­kan­lık­la­rı­nın ek­len­me­si, etkin bir insan kay­na­ğı yö­ne­ti­mi için İç De­net­çi yar­dım­cı­lı­ğı­na ben­zer bir me­ka­niz­ma­nın ku­rul­ma­sı, halen Ha­zi­ne ve Ma­li­ye Ba­kan­lı­ğı bün­ye­sin­de fa­ali­yet gös­te­ren İç De­ne­tim Ko­or­di­nas­yon Ku­ru­lu­nun ve bu ku­ru­lun sek­re­tar­ya gö­re­vi­ni yü­rü­ten Kamu İç De­ne­tim Uyum­laş­tır­ma Da­ire­si Baş­kan­lı­ğı­nın ku­rum­sal alt­ya­pı­sı­nın güç­len­di­ri­le­rek Cum­hur­baş­kan­lı­ğı­na bağlı özerk bir yapı ha­li­ne ge­ti­ril­me­si, Ülke ge­ne­lin­de Ku­rum­la­rın iç de­net­çi kad­ro­la­rı­nın %40 ora­nın­da dolu ol­du­ğu dik­ka­te alın­dı­ğın­da bu oranı en azın­dan %70 e çı­ka­ra­bil­mek için kad­ro­la­rı ol­du­ğu halde Kamu İç De­net­çi­si ata­ma­yan ida­re­le­re bu ata­ma­la­rın ya­pıl­ma­sı­nın teş­vik edil­me­si, kı­sa­ca­sı Dev­let bü­yük­le­ri­mi­zin İç De­ne­tim Mü­es­se­si­ne sahip çık­tı­ğı­na iliş­kin hızlı ve ka­rar­lı adım­la­rın atıl­ma­sı önem arz et­mek­te­dir. El­bet­te bu­nun­la bir­lik­te ek gös­ter­ge ve üc­ret­ler­de­ki iyi­leş­tir­me­le­rin de ya­pıl­ma­sı ge­rek­li­li­ğin­den bah­set­me­den ge­çe­me­ye­ce­ğim.”Gö­rül­dü­ğü üzere bugün dev­le­tin içe­ri­sin­de çok önem­li bir fonk­si­yo­nu ve nasıl en­gel­ler­le bo­ğuş­tu­ğu­nu ak­tar­ma­ya ça­lış­tım. İç de­ne­tim kurum yö­ne­ti­ci­le­ri için bir yük ya da risk değil ak­si­ne yükü ve riski azal­tan me­ka­niz­ma ola­cak­tır. İç De­ne­ti­min daha etkin ve ve­rim­li hale ge­ti­ril­me­si için, Ha­zi­ne ve Ma­li­ye Ba­kan­lı­ğı ile Cum­hur­baş­kan­lı­ğı’nın il­gi­li bi­rim­le­ri ön­ce­lik­le, İç De­ne­tim Baş­kan­lık­la­rı­nı Ana­ya­sa ile uyum­lu şe­kil­de Ku­rum­la­rın Ku­ru­luş Ka­rar­na­me­le­ri­ne hiz­met bi­ri­mi ola­rak ek­le­ye­rek ve boş iç de­net­çi kad­ro­la­rı­na atama ya­pıl­ma­sı­nı teş­vik ede­rek baş­la­ya­bi­lir­ler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir