Er­do­ğan-Bi­den Gö­rüş­me­si Ve Son­ra­sın­da Biz­le­ri Neler Bek­li­yor?

Reklam
Reklamı Gizle

Tür­ki­ye’de bugün en çok merak edi­len ko­nu­lar­dan biri ABD Baş­ka­nı Biden ile Cum­hur­baş­ka­nı Er­do­ğan ara­sın­da­ki gö­rüş­me ve hatta dün ak­şa­ma kadar bir gö­rüş­me­nin olup ol­ma­ya­ca­ğı idi.
As­lın­da bu hal bile iliş­ki­ler­de va­rı­lan nok­ta­nın adeta bir uçu­ru­mun ke­na­rın­da dur­du­ğu­nun gös­ter­ge­si!
Özel­lik­le Biden’ın sür­dür­mek is­te­di­ği ile­ti­şim bi­çi­mi, Trump dö­ne­min­de dik­kat çeken so­ru­nu en üst dü­zey­de aşa­bil­me/öte­le­ye­bil­me yön­te­mi­ne izin ver­mi­yor. Sorun baş­lık­la­rı­nın azal­mak ve ha­fif­le­mek ye­ri­ne ar­tı­yor ve ağır­la­şı­yor ol­ma­sı da ku­rum­lar ara­sın­da­ki gö­rüş­me­ler yo­lu­nu tı­kı­yor.
Me­se­le öyle bir hal aldı ki iki li­de­rin gö­rüş­me­si­nin ilk önce G20 zir­ve­sin­de ya­pı­la­ca­ğı açık­lan­dı, son­ra­sın­da Azer­bay­can dö­nü­şü Cum­hur­baş­ka­nı Er­do­ğan gö­rüş­me­nin Glas­gow’daki iklim zir­ve­sin­de ola­ca­ğı­nı söy­le­di.
Bu arada Biden’ın Fran­sa, İngil­te­re ve Al­man­ya gibi bazı ül­ke­le­rin li­der­le­riy­le ya­pa­ca­ğı gö­rüş­me­nin ke­sin­leş­ti­ği ka­mu­oyu­na yan­sır­ken Er­do­ğan ile gö­rüş­me­nin henüz ih­ti­mal da­hi­lin­de ol­du­ğu be­lir­ti­li­yor­du!
Beyaz Saray Söz­cü­sü Psaki, “Biden’ın prog­ra­mı­na son ha­li­ni ver­me­ye ça­lı­şı­yo­ruz” der­ken, ABD Ulu­sal Gü­ven­lik Da­nış­ma­nı Sul­li­van “Baş­kan’ın Tür­ki­ye Cum­hur­baş­ka­nı’yla Glas­gow’da gö­rü­şe­ce­ği­ni tah­min edi­yo­rum. Teyit ede­mi­yo­rum ancak şu anki bek­len­ti bu yönde.” açık­la­ma­sın­da bu­lun­du.
Belli ki bü­yü­kel­çi­ler kri­zin­den sonra ABD ta­ra­fı son ana kadar bu kozu kul­lan­mak is­ti­yor.
Dün akşam sa­at­le­rin­de ise gö­rüş­me­nin bugün Roma’da ola­ca­ğı kay­de­dil­di.
İki lider 14 Ha­zi­ran’da Bel­çi­ka’da dü­zen­le­nen NATO Li­der­ler Zir­ve­si’nde bir araya gel­miş­ti. Üs­te­lik bu li­der­ler ara­sın­da­ki ilk yüz yüze gö­rüş­me ol­muş­tu.
Biden’ın Cum­hur­baş­ka­nı Er­do­ğan’a ve mev­cut ik­ti­da­ra yö­ne­lik tu­tu­mu bi­li­nen bir ger­çek… Bunu daha seçim ön­ce­sin­de his­set­tir­miş­ti. Tür­ki­ye’nin ABD ile iliş­ki­le­rin ta­ma­men kop­ma­sı­na izin ver­me­yen taraf ol­du­ğu söy­le­ne­bi­lir.
Son ola­rak BM zir­ve­sin­de bir gö­rüş­me ola­ca­ğı bek­len­ti­si yük­sel­miş­ti ki tüm ça­ba­la­ra rağ­men orada da ger­çek­leş­me­di.
Bir­kaç gün sonra Cum­hur­baş­ka­nı Er­do­ğan’ın Rusya Dev­let Baş­ka­nı Putin ile Soçi’de bir araya ge­le­ce­ği ke­sin­leş­ti. Gö­rüş­me ön­ce­sin­de “ikin­ci S400 alı­mı­nı” da içe­ren bazı st­ra­te­jik kı­rıl­ma nok­ta­la­rı biz­zat Cum­hur­baş­ka­nı Er­do­ğan ta­ra­fın­dan ses­len­di­ril­di.
Tam bu ik­lim­de 29 Eylül’de Soçi’de ger­çek­le­şecek Pu­tin-Er­do­ğan gö­rüş­me­sin­den üç gün önce bugün ko­nuş­tu­ğu­muz Bi­den-Er­do­ğan gö­rüş­me­si­nin ya­pı­la­ca­ğı ka­mu­oyu­na yan­sı­dı.
Bu bil­gi­nin Soçi ön­ce­si du­yu­rul­ma­sı Putin ile ma­sa­da yer alan baş­lık­la­rı ve içe­ri­ği­ni et­ki­le­di­ği­ni daha ön­ce­ki ya­zım­da ifade et­miş­tim.
Bu­gün­kü gö­rüş­me­de kimse bir mu­ci­ze bek­le­me­me­li­dir.
Bil­has­sa S400 me­se­le­si ve Su­ri­ye’nin ku­ze­yin­de­ki ABD des­te­ği sür­dük­çe uçu­ru­mun ke­na­rın­dan uzak­laş­mak müm­kün gö­zük­mü­yor.
Muh­te­mel süre kı­sı­tı da dik­ka­te alı­nır­sa iliş­ki­le­ri nor­mal­leş­tir­me­ye yö­ne­lik baş­lık­la­rın ön­ce­lik­li ola­ca­ğı söy­le­ne­bi­lir. En başta S400’ler, bu­nun­la bağ­lan­tı­lı F35’ler ve be­lir­siz­li­ği­ni ko­ru­yan 1.4 mil­yar do­lar­lık ba­ki­ye ko­nu­su gün­de­me ge­le­cek­tir.
Bu nok­ta­da nihai bir mu­ta­ba­ka­ta va­rıl­ma­sa da bir yol ha­ri­ta­sı çı­ka­rıl­ma­sı önem­li ola­cak­tır.
İler­le­me olsa bile bir de Kong­re ayağı var.
Be­lir­li baş­lık­lar alt/tek­nik dü­ze­ye sevk edi­le­bi­lir.
Bunun dı­şın­da Af­ga­nis­tan ve Uk­ray­na’daki ge­liş­me­ler­de bir iş­bir­li­ği be­lir­ti­si iki ülke iliş­ki­le­rin­de yeni bir yakıt ik­ma­li an­la­mı­na ge­le­cek­tir.
Su­ri­ye’nin ku­ze­yi­ne yö­ne­lik bir iler­le­me ise im­kan­sız gibi! Daha dün ABD ön­cü­lü­ğün­de Ulus­la­ra­ra­sı Ko­alis­yon güç­le­ri, Dey­rez­zor do­ğu­sun­da­ki pet­rol sa­ha­sın­da terör ör­gü­tü PKK/YPG ile “ortak tat­bi­kat” ya­pı­yor­du.
Hem de Tür­ki­ye’nin bir ope­ras­yon yapma ha­zır­lı­ğı­nı tah­kim et­ti­ği gün­ler­de…
Er­do­ğan-Bi­den zir­ve­si­ne yö­ne­lik olası bu se­nar­yo­nun Tür­ki­ye-Rus­ya iliş­ki­le­rin­de de yan­sı­ma­la­rı ola­bi­lir.
En başta da İdlib… Bunu ileri sür­mek için daha önce ya­şa­nan­la­rı ha­tır­la­mak ye­ter­li­dir. Zira İdlib, saha ger­çek­le­ri dı­şın­da artık Rusya’nın Tür­ki­ye-ABD iliş­ki­le­ri­nin sey­ri­ne göre to­nu­nu be­lir­le­di­ği bir kaos fo­toğ­ra­fı­na dö­nüş­müş­tür.
Buna rağ­men Tür­ki­ye-ABD iliş­ki­le­ri­nin az da olsa nefes ala­bil­me­si Tür­ki­ye’nin Rusya ve Av­ras­ya blo­ğun­da elini güç­len­di­ren bir ge­liş­me ola­cak­tır.
Peki ya eğer gö­rüş­me­de iliş­ki­le­rin ona­rı­mı adına bir iler­le­me sağ­la­na­maz­sa…
Bu du­ru­ma en çok se­vi­nen şüp­he­siz Putin ola­cak­tır. Yak­la­şan do­ğal­gaz an­laş­ma­sı, Tür­ki­ye’nin sa­vun­ma sis­te­mi­ne yö­ne­lik te­da­rik ar­zu­su, muh­te­mel Su­ri­ye ope­ras­yo­nu, Uk­ray­na ve Ka­ra­bağ öl­çe­ğin­de Putin’e daha geniş bir alan aça­ca­ğı ifade edi­le­bi­lir.
En önem­li­si de ABD ve Biden yö­ne­ti­mi­nin bu has­sas kı­rıl­ma­yı he­sap­la­ma­mış ol­ma­sı dü­şü­nü­le­mez…
Bu an­lam­da Tür­ki­ye’nin ken­di­ne özgü po­zis­yo­nuy­la sar­ka­cı den­ge­de tutma he­de­fin­den kop­ma­ma­sı ge­re­ki­yor. Daha önce bir TV ya­yı­nım­da da söy­le­miş­tim ge­liş­me­ler kont­rol al­tın­da tu­tu­la­maz­sa bunun ABD-Rus­ya ara­sın­da bir tür Ne­w­ton Sar­ka­cı­na (arada kalma) dö­nüş­me­si en­di­şe­si­ni ta­şı­yo­rum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir